درس‌های الکل و ماسک

تاريخ 1398/12/24 ساعت 12:50

این یک واقعیت است که وقتی دولت به هر دلیلی می‌خواهد بازاری را کنترل کند یا قیمت آن را به سود مصرف‌کننده پایین نگه دارد، همه را متضرر خواهد کرد.

محسن جلال‌پور

الکل و ماسک دو کالای ضروری برای پیشگیری از ابتلا به کرونا هستند. در ابتدای شیوع ویروس کرونا، هر دو کالا به‌دلیل افزایش ناگهانی تقاضا کمیاب شدند و قیمت آنها افزایش پیدا کرد. مرور رفتار دولت درباره این دو کالا درس‌های زیادی برای ما دارد. از ماسک شروع می‌کنم که پیش از شیوع کرونا در همه داروخانه‌ها به وفور پیدا می‌شد.

از آنجا که در سال‌های گذشته همواره با مشکل آلودگی هوا مواجه بوده‌ایم و به ماسک هم نیاز مداوم داشته‌ایم، کارگاه‌های زیادی به تولید این کالا رو آوردند؛ در نتیجه ماسک در بازارهای ایران کالای کمیابی نبود.

داستان الکل اما از اساس تفاوت زیادی با ماسک دارد؛ چرا که به‌دلیل ممنوعیت‌های موجود همواره کالایی کمیاب بوده است. شمار واحدهای تولید‌کننده اتانول (الکل میوه) در کشور احتمالا به انگشتان یک دست نمی‌رسد و قاعدتا عرضه این کالا همواره محدود بوده است.

اما یک تصمیم اشتباه از سوی دولت باعث می‌شود کالایی که با قیمت مناسب و به وفور در دسترس همه قرار دارد، نایاب شود اما کالای ممنوعه‌ای که سال‌ها در بازار رسمی کمیاب بوده، به وفور در دسترس همه قرار گیرد. بیایید این چرخه را مرور کنیم:

به فاصله چند ساعت پس از اعلام رسمی وزارت بهداشت مبنی بر شیوع کرونا در ایران، قیمت ماسک افزایش پیدا می‌کند و مردم در شبکه‌های اجتماعی شروع به انتشار مطالبی علیه «سودجویان» می‌کنند که قیمت ماسک را از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان و ۲۵هزار تومان افزایش داده‌اند. پس از بالا گرفتن این اعتراض‌ها، وزیر بهداشت در تلویزیون ظاهر می‌شود و اعلام می‌کند قیمت ماسک به هیچ عنوان نباید افزایش پیدا کند و با متخلفان به شدت برخورد خواهد شد. مدتی بعد که متوجه می‌شود کسی به حرفش گوش نکرده، با تلویزیون مصاحبه می‌کند و می‌گوید: «ماسک‌ها در اختیار یک مشت دلال پدرسوخته مفت‌خور قرار گرفته است.» از زمانی که دولت این موضع را می‌گیرد و بازرسان خود را به بازارها می‌فرستد، دو اتفاق رخ می‌دهد:

اول اینکه خیلی از تولیدکننده‌ها انگیزه تولید ماسک را از دست می‌دهند و به جای آن ترجیح می‌دهند کالای دیگری تولید کنند و دوم اینکه داروخانه‌ها ترجیح می‌دهند خود را از این مناقشه دور کنند و به همین دلیل عرضه ماسک را متوقف می‌کنند.

نتیجه اینکه امروز برای خرید ماسک نباید به داروخانه مراجعه کنید چون هیچ داروخانه‌ای حاضر به عرضه این کالای پرحاشیه نیست، اما اگر نیاز مبرم دارید باید ریسک کرده و از کنار خیابان یا دستفروش‌های مترو تهیه کنید.

الکل اما کالای دیگری بود که دولت سیاست نسبتا خوبی در برابر آن گرفت یا شاید بهتر است بگوییم در تله قیمت‌گذاری و سرکوب قیمت آن