آیا افزایش یا کاهش فقر ناشی از تغییرات جمعیتی و کالری مورد نیاز بوده است؟

دهه شصتی‌ها بیشترین میزان کالری را مصرف کردند

تاريخ 1399/04/17 ساعت 10:48

میزان کالری موردنیاز در ایران تا سال 1383 و 138۴ دارای روندی افزایشی و سپس کاهشی بوده است. همچنین اگرچه از معیارهای متفاوت برای محاسبه حداقل کالری موردنیاز استفاده‌شده است اما روندهای یکسانی در بین آنها مشاهده می‌شود که ناشی از تغییر ترکیب جمعیتی در ایران است. با توجه به اینکه بیشترین میزان کالری مربوط به گروه سنی 19- 15 سال است، می‌توان علت افزایش کالری سرانه در سال‌های 1383 و 138۴ را ورود متولدان دهه 60 به گروه سنی ذکرشده دانست.

در بیشتر روش‌های محاسبه خط فقر به‌خصوص روش‌هایی که در کشورهای درحال‌توسعه مورداستفاده قرار می‌گیرند، تعیین خط فقر براساس میزان کالری دریافتی روزانه است. اکثر مطالعاتی که باهدف محاسبه خط فقر در ایران صورت گرفته است، معیار استاندارد ثابتی براساس استانداردهای جهانی یا داخلی برای کالری موردنیاز فرد در نظر گرفته‌شده که ترکیب جمعیتی در آنها لحاظ نشده است. مرکز پژوهش های مجلس در گزارشی با بررسی داده های هزینه و درآمد خانوار در سال 97، میانگین کالری مورد نیاز خانوارهای ایرانی را محاسبه کرده است.

 در این گزارش دو موضوع بسیار مهم در مطالعات مربوط به فقر، موردبررسی قرار گرفت. اول بررسی تغییرات کالری موردنیاز ایرانیان در طول زمان و دوم بررسی میزان قابلیت استفاده از سبد مطلوب تعریف‌شده وزارت بهداشت به‌عنوان سبد تعیین فقرای غذایی و بررسی وضعیت امنیت غذایی در کشور.

برای بررسی هدف اول، در این گزارش از دو منبع سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت برای تعیین میزان حداقل کالری موردنیاز گروه‌های مختلف سنی استفاده‌شده و سری زمانی حداقل کالری با استفاده از دو معیار ذکرشده برای سال‌های 1397 - 1376 محاسبه‌شده است. متوسط نهایی میانگین حداقل کالری موردنیاز روزانه برمبنای استاندارد سازمان بهداشت جهانی، 2097 و براساس گزارش وزارت بهداشت مقدار 2367 کالری در روز برای سال 1397 گزارش‌شده است.

نتایج این محاسبه نشان می‌دهد که میزان کالری موردنیاز در ایران تا سال 1383 و 138۴ دارای روندی افزایشی و سپس کاهشی بوده است. همچنین اگرچه از معیارهای متفاوت برای محاسبه حداقل کالری موردنیاز استفاده‌شده است اما روندهای یکسانی در بین آنها مشاهده می‌شود که ناشی از تغییر ترکیب جمعیتی در ایران است. با توجه به اینکه بیشترین میزان کالری مربوط به گروه سنی 19- 15 سال است، می‌توان علت افزایش کالری سرانه در سال‌های 1383 و 138۴ را ورود متولدان دهه 60 به گروه سنی ذکرشده دانست.

به‌منظور پاسخ به این پرسش که «آیا افزایش یا کاهش فقر ناشی از تغییرات جمعیتی و کالری مورد نیاز بوده یا به‌عنوان‌مثال سیاست‌های فقرزدایی باعث کاهش فقر شده است؟» لازم است روند زمانی  میزان کالری موردنیاز با روند زمانی خط فقر و جمعیت فقرا مقایسه شود.

همچنین در این گزارش، دو ایراد اساسی به سبد مطلوب وزارت بهداشت به‌عنوان سبدی برای مطالعات فقر و بررسی وضعیت امنیت غذایی وارد شد: اول آنکه میزان کالری تعیین‌شده (در هر دو سبد مطلوب و موردنیاز وزارت بهداشت) بسیار بالاتر از مصرف ایرانیان است، میزان کالری موردنیاز و مطلوب یعنی کالری 2381 و 2573 به ترتیب تنها توسط سه دهک و یک دهک بالایی قابل تأمین بوده و اختلاف زیادی با کالری مصرف‌شده گروه‌های در مرز فقر دارد. به‌ط