بخش کشاورزی پرچم‌دار تاب‌آوری در مقابل تحریم‌ها است

روی خط ثبات

تاريخ 1400/04/21 ساعت 11:25

کشاورزی ایران با وجود عملکرد قابل قبولی که در کارنامه خود به ثبت رسانده، سال‌هاست با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می‌کند. فرسوده شدن و مستهلک شدن ماشین‌آلات کشاورزی، پایین آمدن ضریب دانش در بین فعالان این حوزه و بالا بودن میانگین سن، وابستگی 90 درصدی خوراک دام به واردات، حضور نداشتن سرمایه‌گذار و پایین بودن نرخ جذب سرمایه و... از مهم‌ترین مشکلات و موانع بر سر راه توسعه تولید در این بخش به شمار می‌رود.

بخش کشاورزی کمترین تاثیر را از نابسامانی‌های اقتصاد تحریم‌‏زده دهه 90 پذیرفته است. تقریبا هر سالی که بارش باران دندان‏‌گیر بوده نرخ رشد در این بخش مثبت باقی مانده است. کشاورزی تنها زیرشاخه اقتصاد ایران است که تولید در آن در بیشتر سال‌های دهه 90 مثبت بوده و سقوط تولید در آن رخ نداده است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، تنها نرخ رشد منفی در بخش کشاورزی در مجموع سال‌های دهه‌ای که گذشت، مربوط به سال 97 و رقم آن -3.7 درصد است. بیشترین افزایش نرخ رشد در حوزه کشاورزی مربوط به بهار سال 95 است که در آن این بخش 13.7 درصد رشد را تجربه کرده است و کمترین نرخ رشد حوزه کشاورزی مربوط به تابستان سال 97 است که شاخص رشد آن تا عدد منفی پنج پایین آمده. در کارنامه این بخش نه رشد سرسام‌‏آوری به چشم می‌خورد نه کاهش یا توقف آسیب‌رسانی. اعداد به ما می‌گویند که نقش بی‌بدیل بخش کشاورزی در افزایش تاب‌آوری در مقابل تحریم‌ها و ارتقای رشد اقتصادی کشور انکارشدنی نیست. با این‏ همه در سال‌های گذشته حداکثر سرمایه‌گذاری در این بخش هیچ‌گاه از 5 درصد بیشتر نبوده و به نظر می‌رسد اهمیت کشاورزی در توسعه  و رشد اقتصاد هرگز توسط مسئولان و سیاست‏‌گذاران به درستی درک نشده است. بر اساس آخرین آمار اعلام‌شده توسط وزارت جهاد و کشاورزی، ‌سطح زیر کشت تولید زرارعی کشور ۱۸.۵ میلیون هکتار و میزان کل تولید ۱۲۴ میلیون تن است که تولیدات زراعی ۸۳.۵ میلیون تن آن را تشکیل می‌دهد. همچنین طبق مطالعات انجام‏‌شده، بخش کشاورزی ایران در فاصله سال‏‌های 1389 تا 1398، 43 درصد بزرگ‌تر شده که بخش عمده‌ای از اين رشد، بدون توســعه سطح و براســاس برنامه‌های ارتقای بهره‌وری بوده اســت.

 

برگزیده‌های زراعی، باغبانی و دامداری

تولید در کشاورزی به سه بخش تقسیم می‌شود. در حوزه زراعی و باغبانی، آخرین آماری که وزارت جهاد کشاورزی در سالنامه آماری خود منتشر کرده مربوط به سال زراعی 97-98 است. بر این اساس، سال گذشته، 82.7 میلیون تن انواع محصولات زراعی در ایران تولید و برداشت شده است که 27.5 درصد آن مربوط به غلات، 26.2 درصد نباتات علوفه‌ای، 24.2 درصد مربوط به سبزیجات بوده است. حبوبات کمترین سهم را در کیک تولید محصولات زراعی با 0.8 درصد به خود اختصاص داده‌اند. به تفکیک محصول اما، بیشترین میزان تولید زراعی آبی با 11.6 میلیون تن مربوط به ذرت علوفه‌ای است. در رتبه بعدی، گندم آبی و در رتبه سوم تولید گوجه فرنگی ایستاده است. در سال مورد بحث، میزان تولید محصولات باغبانی کشور حدود 23.5 میلیون تن بوده است که بیشترین درصد از این عدد به سیب با سهم 17.1 درصدی و میزان تولید چهار میلیون تنی اختصاص دارد. در رتبه دوم پرتقال با سهم 14.5 درصدی و میزان تولید 3.4 میلیون تنی و در رتبه سوم انگور با سهم 14.2 درصدی و تولید 3.3 تنی ایستاده است.

ایران همچنین در تولید ماهی قزل‌آلا در آب‌های شیرین و شور رتبه اول جهان، در پرورش میگو رتبه چهاردهم جهان، در تولید گوشت ماهیان خاویاری رتبه سوم و در تولید خاویار رتبه دوم جهان را دارد و این‌ها نشان‌دهنده ظرفیت این بخش برای اشتغال، تولید و ارزآوری است.  در سال 99 بیش از 180 هزار تن قزل‌آلا در کشور تولید شده است.

 

موانع تولید و توسعه در بخش طلایی

کشاورزی ایران با وجود عملکرد قابل قبولی که در کارنامه خود به ثبت رسانده، سال‌هاست با مشکلات بسیاری دست و پنجه نرم می‌کند. فرسوده شدن و مستهلک شدن ماشین‌آلات کشاورزی، پایین آمدن ضریب دانش در بین فعالان این حوزه و بالا بودن میانگین سن، وابستگی 90 درصدی خوراک دام به واردات، حضور نداشتن سرمایه‌گذار و پایین بودن نرخ جذب سرمایه و... از مهم‌ترین مشکلات و موانع بر سر راه توسعه تولید در این بخش به شمار می‌رود.  تورم تولیدکننده هم یکی دیگر از شاخص‌های مهمی است که می‌تواند بر بهره‌روی یک صنعت یا حوزه موثر باشد که به نظر می‌رسد کشاورزی از آن آسیب - تا حدی- در امان مانده است. مرکز آمار ایران در آخرین گزارش خود اعلام کرده که نرخ تورم سالانه تولیدکننده زراعت، باغداری و دامداری سنتی در فصل پاییز سال گذشته، به ۲۱.۷ درصد رسیده است. شاخص «زراعت و باغداری» در فصل پاییز سال ١٣٩٩ نسبت به فصل مشابه سال قبل ٦٣.٤ درصد و شاخص «دامداری سنتی» نسبت به فصل مشابه سال قبل ٢٢.٣ درصد افزایش پیدا کرده است.


با اتاق تهران همراه شوید

آپارات اتاق تهران
توئیتر اتاق تهران
اینستاگرام اتاق تهران
تلگرام اتاق تهران
پادکست و کتاب صوتی اتاق تهران
استودیوی اتاق تهران

[صفحه چاپ]

ثبت نظر شما:

نام
پست الکترونیکی
تلفن
نظر